برخى ديگر از كارشناسان امور تربيتى - كه تمايلات ماترياليستى و ماديگرى دارند و زيربناى افكار آنان را اصالت ماده و انكار ماوراى آن تشكيل مىدهد - در روش بحث خود غالباً به پرورش تن اهميت مىدهند ، نه روح و روان و به جاى تعديل غرايز و رهبرى آن ، به ارضا و اشباع هر چه بيشتر آن مىپردازند اصلاح آن ؛ باسوادانى مىپرورانند كه زمين و فضا و دريا را جولانگاه خود قرار مىدهند و با روشن كردن جرقه‌اى ، جهان را به آتش مىكشند ، نه انسانهاى كاملى كه به فضايل انسانى آراسته شوند و نوع پرورى و تفاهم را پيشهء خود سازند . در اين نظامهاى اخلاقى - خواه از كشورهايى بر خيزد كه رسماً به ماديگرى و ماده پرستى و انكار ماوراى طبيعت معروف هستند و يا از كشورهايى كه هنوز حفظ صليب و خدايان سه‌گانه ، مايهء افتخار و مباهات آنهاست - خلأ روحى انسانْ تنها با دانش ، حرص تسلط بر منابع طبيعى و انرژىهاى جهان ، گسترش و توسعهء قدرت و اشباع غرايز پر مىشود و ديگر در فضاى روح انسان ، جايگاهى براى ملكات انسانى و فضايل اخلاقى - كه شرق و شرقى به آن مىنازد - باقى نمىماند . مسابقهء دولتهاى بزرگ جهان - كه براى علوم تربيتى و انسانى ، ده‌ها دانشكده و صدها متفكر و استاد دارند - در ساختن سلاحهاى مخرب و ويرانگر ، در گسترش پايگاه‌هاى نظامى ، در استخدام مغزهاى علمى براى تحصيل نيروى رزمى بيشتر ، گواه زنده بر گفتار ماست ؛ زيرا با وجود گسترش علوم انسانى و تربيتى و با وجود پيدايش رشته‌ها و شاخه‌هاى فراوان براى علوم انسانى ، غالباً كوششهاى دانشمندان اين علوم در رهبرى اجتماع به سوى يك سعادت واقعى ، عقيم و بىنتيجه مانده است و علت بزرگ عقيم ماندن تلاشها